มากกว่าแค่ 2 น. ทะเลาะกัน! ชำแหละ ‘เกมน้ำเงิน’ ยึดมหาดไทย-กินรวบท้องถิ่น
ในช่วงสัปดาห์ที่ผ่านมาข่าวการเมืองที่ยึดครองพื้นที่สื่อได้มากที่สุดคงหนีไม่พ้นข่าว ‘รอยร้าว’ ของคีย์แมนระดับผู้นำจิตวิญญาณอย่าง ‘2 น.’ แต่หากเราก้าวข้ามวาทกรรมความขัดแย้ง แล้วมองลึกลงไปถึงความเคลื่อนไหวภายในกระทรวงมหาดไทย เราอาจพบว่านี่อาจเป็นรอยผลิแตกที่ทำให้เห็นการเดินเกมยาวเพื่อกินรวบกระทรวงมหาดไทย และสถาปนาอำนาจเบ็ดเสร็จในระดับท้องถิ่น เพื่อปิดประตูแพ้ในสนามเลือกตั้งใหญ่รอบหน้าของกลุ่มการเมืองขั้วสีน้ำเงิน
แกะรอยระบบอุปถัมภ์ 8 แสนบาท ราคาทุนเพื่อไปถอนทุน?
เพื่อทำความเข้าใจว่าทำไมเครือข่ายอำนาจถึงต้องยึดกระทรวงมหาดไทยให้ได้แบบเบ็ดเสร็จ เราต้องดูจากปรากฏการณ์ที่เพิ่งสั่นสะเทือนประเทศไปเมื่อไม่นานมานี้ นั่นคือ ‘คดีทุจริตสอบบรรจุพนักงานส่วนท้องถิ่น’ ครั้งมโหฬาร
ข้อมูลจากการสืบสวนพบว่า มีผู้สมัครสอบสูงถึง 400,000 คน แต่มีผู้พัวพันกับขบวนการทุจริตถึง 9,000 คน โดยมีการเรียกรับเงินใต้โต๊ะสูงถึง 800,000 บาทต่อหัว เพื่อแลกกับการได้เข้ารับราชการชั้นผู้น้อย
คำถามคือ ทำไมคนจำนวนมากถึงยอมควักเงินหลักแสนเพื่อแลกกับเงินเดือนเริ่มต้นเพียงหลักหมื่น? คำตอบไม่ใช่แค่เรื่องของสวัสดิการหรือความมั่นคง แต่นี่คือใบเสร็จที่ยืนยันว่า กลไกราชการส่วนท้องถิ่นคือขุมทรัพย์มหาศาลทั้งในแง่ของการบริหารงบประมาณแผ่นดิน และที่สำคัญที่สุดคือการเป็นฟันเฟืองหลักใน ‘เครือข่ายระบบอุปถัมภ์’
การยอมจ่ายค่าตั๋วแรกเข้าสูงถึง 8 แสนบาท ย่อมบีบบังคับให้ข้าราชการชั้นผู้น้อยเหล่านี้ ต้องกลายสภาพเป็นส่วนหนึ่งของ ‘ขบวนการถอนทุนคืน’ อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ เมื่อก้าวเข้าสู่ระบบ พวกเขาต้องพร้อมที่จะหลับตาข้างเดียว หรือแม้กระทั่งร่วมสมรู้ร่วมคิดในเครือข่ายทุจริตระดับพื้นที่เพื่อถอนทุนของตัวเอง ซึ่งสิ่งที่น่าสะพรึงกลัวที่สุดคือ สังคมไม่มีทางรู้เลยว่าที่ผ่านมามีการทุจริตสอบในลักษณะนี้มาแล้วกี่รอบ? และมีข้าราชการกี่หมื่นคนที่ถูกสอดไส้เข้ามาเป็นกลไกรับใช้บ้านใหญ่ไปแล้ว?
การกุมอำนาจเบ็ดเสร็จตั้งแต่การคัดเลือกคนเข้าสู่ ‘ตำแหน่งล่างสุด’ จึงเป็นยุทธศาสตร์ที่แยบยลและอันตรายที่สุด เพราะมันช่วยให้ผู้มีอำนาจสามารถแทรกซึม สั่งการ และให้คุณให้โทษแก่กลไกราชการระดับรากหญ้าหรือพนักงานท้องถิ่นได้ครอบคลุมทั่วประเทศ ข้าราชการท้องถิ่นที่เติบโตมาจากระบบส่วยเหล่านี้ จะถูกเปลี่ยนสภาพเป็นเครื่องมือทางการเมืองที่ต้องสวามิภักดิ์ต่อเครือข่ายอย่างถอนตัวไม่ขึ้น ซึ่งนั่นหมายความว่า ใครก็ตามที่คุมกลไกท้องถิ่นได้ ย่อมเท่ากับได้ครอบครอง ‘กองทัพหัวคะแนน’ ที่ทรงพลัง และแนบเนียน
จิ๊กซอว์วุฒิสภา ปลดล็อกวาระสถาปนาอำนาจบ้านใหญ่
ในขณะที่กลไกราชการระดับปฏิบัติการกำลังถูกจัดทัพและวางกลไกควบคุมอย่างแยบยล จิ๊กซอว์สำคัญอีกชิ้นก็ถูกต่อเข้าด้วยกันอย่างแนบเนียนผ่านกลไกนิติบัญญัติ เมื่อ ‘วุฒิสภา’ ซึ่งเป็นที่รู้กันดีว่ามีสายสัมพันธ์โยงใยอยู่กับเครือข่ายใด ได้มีมติรับหลักการแก้ไขกฎหมายท้องถิ่นฉบับใหม่ ที่ซ่อนเขี้ยวเล็บทางการเมืองไว้อย่างแหลมคม
ไฮไลต์สำคัญของกฎหมายฉบับนี้คือ การ ‘ปลดล็อก’ เพดานวาระการดำรงตำแหน่งของผู้บริหารท้องถิ่น ทั้งนายก อบจ., นายกเทศมนตรี และนายก อบต. ให้สามารถดำรงตำแหน่งต่อเนื่องได้แบบ ‘ไม่มีขีดจำกัด’ จากเดิมที่ถูกล็อกไว้ ผนวกกับการแก้ไขเงื่อนไขลดอายุผู้ลงสมัครรับเลือกตั้งให้เหลือเพียง 25 ปีบริบูรณ์ ก็สามารถลงชิงชัยเก้าอี้ผู้บริหารได้
การขยับหมากของ สว. ในครั้งนี้ ไม่ใช่แค่การแก้กฎหมายเพื่ออ้างถึงเรื่องการกระจายอำนาจ แต่มันอาจคือการสร้าง ‘นั่งร้าน’ ทางอำนาจ เพื่อให้เครือข่ายตระกูลการเมืองหรือ ‘บ้านใหญ่’ สามารถผูกขาดอำนาจและอิทธิพลในจังหวัดของตัวเองได้อย่างถาวร หมายความว่า นายก อบจ. หรือนายกเทศมนตรีคนใดที่ครองอิทธิพลและฝังรากลึกอยู่ก่อนหน้า ก็จะสามารถสืบทอดเก้าอี้ต่อไปได้เรื่อยๆ โดยไม่มีเส้นตายทางกฎหมายมาคอยสกัดกั้น ยิ่งไปกว่านั้น การลดอายุผู้สมัครลงมาจนถึงระดับคนรุ่นใหม่ ก็คือการเปิด ‘ทางด่วนสายตรง’ ให้ทายาททางการเมืองรับไม้ต่อจากรุ่นพ่อแม่ได้อย่างไร้รอยต่อ โดยไม่ต้องเสียเวลาบ่มเพาะบารมี เป็นการยกระดับเครือข่ายบ้านใหญ่จากเดิมที่เป็นเพียงกลุ่มอิทธิพลในพื้นที่ ให้กลายเป็น ‘สถาบันการเมืองท้องถิ่นที่เป็นอมตะ’ เพื่อล็อกฐานเสียงในระยะยาวสำหรับสมรภูมิเลือกตั้งใหญ่ในรอบหน้า
ปิดประตูแพ้ ศึกเลือกตั้งใหญ่รอบหน้า
เมื่อนำจิ๊กซอว์ทั้งหมดมาประกอบกัน ทั้งการคุมเบ็ดเสร็จในกระทรวงมหาดไทย การสร้างกองทัพข้าราชการท้องถิ่นที่ถูกบีบให้สวามิภักดิ์ผ่านระบบอุปถัมภ์ และการใช้กลไกนิติบัญญัติเพื่อร่างกติกาให้กับเครือข่ายบ้านใหญ่ ภาพที่ปรากฏจึงอาจไม่ใช่ขั้วอำนาจที่กำลังสั่นคลอนจากรอยร้าวภายใน แต่คือการเดินหมากรุกกระดานใหญ่เพื่อสร้าง ‘ป้อมปราการสีน้ำเงิน’ ที่รัดกุมและไร้ช่องโหว่
การสู้กับ ‘กระแส’ ต้องใช้ ‘กระสุน’ และ ‘เครือข่ายรากหญ้า’ ที่แน่นหนาเป็นกำแพงพิง ซึ่งการเลือกตั้งใหญ่ 2569 ก็พิสูจน์ให้เห็นมาแล้ว เกมการยึดมหาดไทยและการแก้กฎหมายท้องถิ่นในวันนี้ จึงไม่ใช่แค่การมองสั้นๆ ถึงการเลือกตั้งระดับจังหวัดหรือท้องถิ่น แต่คือการปูพรมจัดตั้งมวลชน ล็อกหัวคะแนน และตุนเสบียงเพื่อเตรียมสู้รบใน การเลือกตั้งใหญ่ครั้งต่อไป ที่แม้จะยังไม่รู้วันเวลาที่แน่ชัดว่าจะเกิดขึ้นเมื่อใด แต่การเตรียมตัวได้เริ่มต้นขึ้นแล้ว
ท่ามกลางข่าวลือเรื่องความขัดแย้ง 2 น. ขั้วอำนาจนี้กำลังเดินหน้าฝังรากลึกในระดับโครงสร้างอย่างเยือกเย็น หากจิ๊กซอว์ทุกชิ้นถูกประกอบจนเสร็จสมบูรณ์ เมื่อระฆังการเลือกตั้งรอบหน้าดังขึ้น พวกเขาอาจจะก้าวไปอยู่ในจุดที่เรียกว่า ‘ปิดประตูแพ้’ ไปเรียบร้อยแล้ว
